Wat mag je als advocaat in ChatGPT zetten?

Het korte antwoordEen dossierstuk met namen hoort niet in ChatGPT, en voor de meeste vragen heb je die namen ook niet nodig. Mijn regel: voer alleen in wat de vraag nodig heeft. Een rechtsvraag vraagt zelden om namen, en een dossierstuk gaat nooit ongeanonimiseerd in een chatbot met consumentenvoorwaarden. Anonimiseren is meer dan namen weghalen: leeftijd, functie en woonplaats kunnen samen je cliënt al herkenbaar maken.

Een cliënt stuurt je een lange e-mail over haar ontslag en je wilt er snel een tijdlijn van maken. Plakken in ChatGPT kost tien seconden. Wat er daarna met die tekst gebeurt, heb je niet meer in de hand.

Een rechter-commissaris in Rotterdam vond in juni 2026 dat wie verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT invoert, die daarmee openbaar kan maken.

Wat mag je als advocaat in ChatGPT zetten?

Zet in ChatGPT alleen wat je vraag nodig heeft. Dat is bijna nooit wie je cliënt is, en je geheimhouding gaat verder dan een naam. Gedragsregel 3:

“De advocaat is op grond van de wet verplicht tot geheimhouding; zo dient de advocaat te zwijgen over bijzonderheden van door hem behandelde zaken, de persoon van zijn cliënt en de aard en omvang van diens belangen.”

Gedragsregel 3, Gedragsregels advocatuur 2018

De CCBE, de Europese koepel van advocatenorden, schrijft dat advocaten hun beroepsregels of de privacywetgeving kunnen schenden “already at the point of inputting the data into a system”. Het kan dus al misgaan bij het invoeren, ook als er niets uitlekt. Dezelfde zorg vraagt de CCBE bij gewone programma’s waarin AI is ingebouwd, zoals vertaaltools en pdf-lezers, ook als je niet doorhebt dat er AI in zit.

Wat je invoert, hangt af van wat je wilt weten:

• Je wilt een begrip of leerstuk uitgelegd krijgen: vraag het in algemene termen. Dan gaat er niets uit je dossier in.
• Je wilt een contractclausule laten herschrijven: plak alleen die clausule, met [koper] en [verkoper] in plaats van de partijnamen, en zonder bedragen of data die voor de formulering niet uitmaken.
• Je wilt een vonnis laten samenvatten: een uitspraak van rechtspraak.nl is al gepseudonimiseerd en kun je zo gebruiken. Een vonnis uit je eigen dossier, met alle namen erin, schoon je eerst.
• Je wilt van een e-mail van je cliënt een tijdlijn of een brief maken: schrijf eerst de feiten opnieuw op zonder herkenbare gegevens, met de vijf stappen hieronder.
• Je wilt een rechtsvraag laten beantwoorden: beschrijf alleen de feiten die juridisch tellen, zonder te zeggen wie het zijn.

Voor formuleren vind ik ChatGPT prima, zolang er geen dossiergegevens in gaan. Waarom ik het niet voor onderzoek gebruik, lees je in ChatGPT of Minuut voor juridisch onderzoek?

Wat er met je invoer gebeurt bij een gratis, betaald of zakelijk account

Bij een persoonlijk account mag OpenAI je invoer gebruiken om zijn modellen te trainen, bij een zakelijk account standaard niet. Opgeslagen wordt je tekst in beide gevallen. De NOvA waarschuwt in haar aanbevelingen: “hoe minder je betaalt voor een tool hoe meer data er waarschijnlijk gebruikt wordt.”

Zo stond het op 22 oktober 2026 in de helppagina’s, het Europese privacybeleid, de pagina over zakelijke privacy en de verwerkersovereenkomst van OpenAI. De bewaartermijnen kennen uitzonderingen.

Ook met training uitgezet kan een gesprek in de training belanden. Geef je een duim omhoog of omlaag, dan geldt volgens OpenAI ook na een opt-out: “the entire conversation associated with that feedback may be used to train our models”.

Bij een persoonlijk account is OpenAI Ireland volgens het eigen privacybeleid zelf verwerkingsverantwoordelijke: het bepaalt zelf wat het met je tekst doet en verwerkt die op servers buiten de EER. Bij Business en Enterprise biedt OpenAI een verwerkersovereenkomst aan, waarin staat: “OpenAI acts as a Data Processor on the Customer’s behalf”. Voor zo’n verwerker eist art. 28 AVG een schriftelijke overeenkomst, met onder meer jouw instructies, een geheimhoudingsplicht voor wie de gegevens verwerkt en het wissen van de gegevens na afloop.

Ook bij een zakelijk account worden gesprekken opgeslagen. Bij ChatGPT Business kunnen geautoriseerde medewerkers van OpenAI ze inzien voor technische ondersteuning, misbruikonderzoek en juridische naleving, en ingehuurde krachten “solely to review for abuse and misuse”. Bij Enterprise kijkt OpenAI alleen mee bij een incident, om met jouw toestemming een gesprek terug te halen, of als de wet het eist.

Mijn regel: dossierstukken gaan niet in een chatbot met consumentenvoorwaarden of op een gratis abonnement, ook niet met training uit. Dossierstukken gaan bij mij alleen in een AI-tool met een zakelijk account en afspraken over vertrouwelijkheid, anders anonimiseer ik eerst. Je geheimhoudingsplicht gaat niet over op de leverancier, dus die afspraken horen in het contract. Welke vragen je een leverancier stelt en wanneer je een DPIA doet, staat in Mag een advocaat AI gebruiken?

Kan invoer in ChatGPT je verschoningsrecht kosten?

Dat kan, volgens een rechter-commissaris in Rotterdam: wie verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT zet, kan die daarmee openbaar maken. In een strafzaak werden inbeslaggenomen telefoons en een laptop gefilterd. Daarbij bleek dat de beslagene met een prompt in ChatGPT een reactie had laten opstellen die kennelijk bedoeld was voor een verschoningsgerechtigde. De rechter-commissaris overwoog:

“Een extern AI-systeem, zoals OpenAI, waarvan ChatGPT een product is, slaat zowel de ingevoerde als gegenereerde informatie op en kan deze vervolgens gebruiken voor bijvoorbeeld het trainen van het AI-model. Het invoeren van (mogelijk) verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT, alsmede het laten genereren van een tekst die bestemd is voor een verschoningsgerechtigde, kan worden aangemerkt als het openbaar maken van dergelijke informatie. Hierdoor wordt de vertrouwelijkheid van deze informatie doorbroken. Het gevolg hiervan is dat de informatie haar vertrouwelijke karakter verliest en derhalve, in voorkomend geval, niet langer kan worden aangemerkt als verschoningsgerechtigde informatie.”

Rechter-commissaris Rechtbank Rotterdam 12 juni 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:9319, proces-verbaal van bevindingen

De ChatGPT-gesprekken die eerst als mogelijk verschoningsgerechtigd waren gemarkeerd, werden gemarkeerd als niet-verschoningsgerechtigd. De rechter-commissaris bepaalde dat de geschoonde dataset kon worden vrijgegeven aan het onderzoeksteam en het Openbaar Ministerie.

De uitspraak gaat over invoer door de beslagene zelf, de persoon bij wie de apparaten in beslag waren genomen, en niet over invoer door een advocaat. Het is een proces-verbaal van een rechter-commissaris, geen vonnis of arrest, en de formulering is voorzichtig (“kan worden aangemerkt”). De rechter-commissaris maakt geen onderscheid tussen een gratis, betaald of zakelijk account. Of het anders uitvalt als een advocaat zelf invoert, is niet beslist.

Voor je eigen werk past dit bij gedragsregel 3. Die vraagt om passende maatregelen om de vertrouwelijkheid te bewaren, “in het bijzonder waar het de keuze betreft van de communicatiemiddelen, van dataverwerking en van dataopslag waarvan de advocaat zich bedient”. De toelichting haalt de Hoge Raad aan: bij de vraag welke gevolgen een rechter aan een vormverzuim verbindt, kan meewegen of je passende maatregelen hebt genomen om je informatiehuishouding zo in te richten “dat de kans op inbreuken op het verschoningsrecht zo gering mogelijk blijft”. Ook de keuze van een AI-tool valt daaronder.

Zo anonimiseer je een dossierstuk in vijf stappen

De NOvA beveelt aan om “alleen strikt noodzakelijke informatie” te delen en legt niet uit hoe je een stuk schoonmaakt. De Rechtspraak heeft zelf een werkwijze, in haar pseudonimiseringsrichtlijn voor gepubliceerde uitspraken (laatste versie 30 september 2025): “De te pseudonimiseren gegevens worden vervangen door neutrale termen, die aangeven welke rol een partij in het proces had.”

Een stuk waarin je cliënt niet meer te herkennen is

1. Begin bij je vraag. Schrijf in één zin op wat je wilt weten en knip alleen het deel van het stuk eruit dat je daarvoor nodig hebt. Voor een vraag over de opzegtermijn heb je één clausule nodig, niet het hele contract met de bijlagen.
2. Vervang namen door rollen tussen blokhaken. Gebruik [werkgever], [werkneemster], [verhuurder] of [de man], en houd per persoon steeds hetzelfde label aan. De Rechtspraak werkt net zo: zij vervangt een naam door de rol die iemand in de zaak heeft, zoals [eiser], [verweerder] of [de man]. Dat geldt ook voor de mensen om je cliënt heen: de Rechtspraak vervangt ook getuigen, kinderen en collega’s, bijvoorbeeld door [getuige] of [dochter van eiser].
3. Vervang alles wat iemand direct aanwijst. Denk aan adres, woonplaats, geboortedatum, BSN, kenteken, telefoonnummer, e-mailadres, rekeningnummer, dossier- en polisnummers en websites. De Rechtspraak laat namen van bedrijven meestal staan, maar die richtlijn is voor publicatie geschreven. Ik zou ook de bedrijfsnaam van een zakelijke cliënt vervangen, want je geheimhouding geldt ook voor “de persoon van zijn cliënt”.
4. Maak herkenbare kenmerken algemener. De EDPB, het overleg van de Europese privacytoezichthouders, noemt in concept-richtsnoeren over pseudonimisering leeftijd, geslacht, beroep, inkomen, functie en diensttijd als kenmerken die samen iemand kunnen aanwijzen. Laat ze weg of maak ze algemener: van “58 jaar” maak je “eind vijftig”, en van een exact bedrag een afgerond bedrag als het precieze getal voor je vraag niet uitmaakt.
5. Lees het stuk als iemand uit de branche, en bewaar de sleutel apart. Vraag je af of een collega uit de sector, de wederpartij of iemand uit het dorp je cliënt zou herkennen, en haal weg wat dat mogelijk maakt. Houd de lijst met wat je hebt vervangen buiten de chat, en plak de tekst in plaats van het originele bestand te uploaden. Reken er daarbij op dat een tool meer vastlegt dan wat je typt: volgens de NOvA-FAQ verwerkt een tool, afhankelijk van welke, ook “metadata, locatiegegevens, gebruikersgedrag”.

Zo’n stuk is gepseudonimiseerd, niet anoniem. De Rechtspraak zegt over haar eigen methode: “met extra informatie kunnen de gegevens nog steeds naar personen herleid worden.” De AVG zegt in overweging 26:

“Gepseudonimiseerde persoonsgegevens die door het gebruik van aanvullende gegevens aan een natuurlijke persoon kunnen worden gekoppeld, moeten als gegevens over een identificeerbare natuurlijke persoon worden beschouwd.”

Overweging 26, AVG

Het Hof van Justitie maakte in september 2025 duidelijk voor wie dat geldt (C-413/23 P, over de privacyregels voor EU-instellingen). Wie pseudonimiseert en de aanvullende gegevens heeft, houdt persoonsgegevens (punt 76). Voor een ontvanger kan dat anders liggen, maar alleen als die niet kan herleiden “door gebruik te maken van andere identificatiemiddelen, zoals een vergelijking met andere elementen” (punt 77). Jij weet wie [werkneemster] is, dus voor jou blijft de AVG gelden. Pseudonimiseren “kan de risico’s voor de betrokkenen verminderen” (overweging 28), en daarom doe je het.

Waarom namen weglaten niet genoeg is

Een tekst zonder naam kan je cliënt nog steeds aanwijzen, omdat een combinatie van gewone feiten vaak maar bij één persoon past. Daarom spreekt art. 4 punt 1 AVG van een persoon die “direct of indirect” kan worden geïdentificeerd.

In maart 2024 oordeelde het Hof van Justitie over een persbericht zonder naam (C-479/22 P). Die zaak ging over de privacyregels voor EU-instellingen, die het Hof op dit punt net zo uitlegt als de AVG. Het Hof oordeelde dat het geslacht, de nationaliteit, het beroep van de vader, een subsidiebedrag en een locatie “in hun geheel beschouwd” iemand identificeerbaar maakten, “met name door personen die op hetzelfde wetenschappelijke gebied werkzaam zijn” (punt 60). De betrokkene hoefde niet aan te tonen dat iemand haar ook echt had herkend (punt 61).

De EDPB laat het in concept-richtsnoeren over anonimiseren (juli 2026) zien met twee gewone kenmerken: veel mensen dragen een zwart pak en veel mensen lopen met een hond. Doet maar één persoon allebei, dan wijst “the person in a black suit who is also walking a dog” precies die persoon aan.

Een voorbeeld uit een verzonnen dossier: je cliënt is op staande voet ontslagen en in je eerste versie heb je alleen haar naam vervangen:

[werkneemster], 58 jaar, is sinds 2003 bedrijfsleider van het enige tuincentrum in [dorp]. Op 14 maart 2026 is zij op staande voet ontslagen, omdat zij volgens de eigenaar € 2.340 uit de kas zou hebben genomen. Haar dochter werkt ook in het tuincentrum en meldde de kasverschillen als eerste.

Leeftijd, functie, diensttijd, het enige tuincentrum en de dochter wijzen samen één persoon aan, ook zonder naam. Leeftijd, functie en diensttijd noemt de EDPB zelf als voorbeeld, en de rest weet het dorp. Voor je rechtsvraag doen de meeste details er niet toe, dus zo kan het ook:

Een werkneemster met een leidinggevende functie en ruim twintig jaar dienst is op staande voet ontslagen. Haar werkgever verwijt haar dat zij geld uit de kas heeft genomen, wat zij ontkent. Een familielid dat in hetzelfde bedrijf werkt, heeft de kasverschillen gemeld. Welke eisen stelt de rechtspraak aan de dringende reden en aan de onverwijldheid bij een verdenking van diefstal?

De vraag is net zo goed te beantwoorden. Wat voor de beoordeling kan tellen, zoals de lange diensttijd en wie de kasverschillen meldde, staat er in algemene termen nog in. Wie je cliënt is, staat er niet meer in.

Wat doe je als je per ongeluk cliëntgegevens hebt ingevoerd?

Verwijder het gesprek, leg vast wat erin stond, ga na of het een datalek is en vertel het je cliënt. De NOvA legde haar leden precies deze situatie voor. In het dilemma “Handige tool?” van februari 2025 gebruikt een advocaat de openbare ChatGPT voor een processtuk, vertelt er enthousiast over aan een bevriende advocaat en schrikt dan: “Tijdens ons gesprek kom ik erachter dat ik per abuis de naam van mijn cliënt heb ingevoerd.” Wie het meldt, is bang de cliënt kwijt te raken, en wie zwijgt, is bang voor problemen (NOvA, Dilemma: Handige tool?).

Doe het dan in deze volgorde:

1. Verwijder het gesprek en zet training uit. Volgens het Europese privacybeleid van OpenAI (bijgewerkt 24 augustus 2026) wordt verwijderde inhoud binnen 30 dagen gewist, met uitzonderingen. Wat al voor training is losgekoppeld van je account, valt daar niet onder, dus verwijderen draait niets terug wat al is gebruikt.
2. Leg vast wat er is ingevoerd. Noteer welk stuk, welke gegevens, in welk account en wanneer. Die aantekening heb je nodig voor de volgende stap, en als een deken later vragen stelt.
3. Ga na of het een datalek is. De AVG spreekt van een inbreuk op de beveiliging die per ongeluk leidt tot “de ongeoorloofde verstrekking van” persoonsgegevens (art. 4 punt 12). Is dat zo, dan meldt de verwerkingsverantwoordelijke, meestal je kantoor, het zonder onredelijke vertraging en zo mogelijk binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, “tenzij het niet waarschijnlijk is dat de inbreuk in verband met persoonsgegevens een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van natuurlijke personen” (art. 33 lid 1). Ook als je niet meldt, documenteer je de inbreuk, de gevolgen en wat je eraan deed (art. 33 lid 5). Bij een waarschijnlijk hoog risico licht je ook de betrokkenen in (art. 34).
4. Vertel het je cliënt. Volgens de toelichting op gedragsregel 16 “kan de advocaat ook verplicht zijn informatie te verschaffen aan zijn cliënten of derden die door dat datalek mogelijk zijn geraakt”. Ik zou het je cliënt altijd vertellen, ook als je twijfelt of het moet, en dan meteen met wat je al hebt gedaan.

Wat ik zou doen

Ik voer alleen in wat de vraag nodig heeft. In de praktijk zijn dat vijf gewoontes:

1. Ik begin elke keer bij mijn vraag. Ik schrijf op wat ik wil weten voordat ik iets plak. Vaak blijkt dan dat ik geen enkel dossiergegeven nodig heb.
2. Dossierstukken gaan niet in een persoonlijk account. Ook niet met training uit of in een tijdelijke chat, want ook die wordt bewaard en valt onder consumentenvoorwaarden.
3. Ik anonimiseer in vijf stappen en lees het resultaat altijd als iemand uit de branche.
4. Dossierstukken gaan alleen in een zakelijk account met afspraken. De geheimhouding en de verwerking staan in het contract, mijn cliënt weet hoe ik AI gebruik, en ook daar voer ik alleen in wat nodig is.
5. Ik kan de vragen van de deken beantwoorden. In maart 2026 vroeg een deken een advocaat welke AI-tool ze gebruikte, of die gratis was, welke overeenkomst eronder lag en: “Hoe heeft u de vertrouwelijkheid van de (cliënt)gegevens gewaarborgd in de door u gebruikte AI-tool?” Haar antwoord: “Door geen vertrouwelijke gegevens in te voeren.” (ECLI:NL:TADRSHE:2026:93, r.o. 2.14 en 2.15). Het verwijt dat ze haar geheimhouding had geschonden, hield bij de raad geen stand (r.o. 5.12).

Laat je AI meeschrijven aan een dagvaarding of conclusie, dan geldt hetzelfde. Hoe je dat aanpakt, staat in Een processtuk schrijven met AI.

Een rechtsvraag uitgezocht, met alleen de feiten die tellen

Ook in Minuut voer je alleen in wat nodig is, en met geanonimiseerde feiten kom je in elke tool al ver. Het verschil zit in wat je terugkrijgt. Minuut is een team van AI-onderzoekers dat Nederlandse wetgeving, rechtspraak en EU-recht doorzoekt, elkaars werk tegenleest en elke bronverwijzing naast de oorspronkelijke tekst legt.

Je beschrijft je zaak zoals je dat aan een collega doet, zonder te prompten, en het onderzoek gebeurt zonder dat jij erbij hoeft te zijn. Na een onderzoek van anderhalf uur of langer krijg je een memo met de rechtsvraag, het juridisch kader en de rechtspraak, de toepassing op jouw zaak, een advies en een conclusie met risico-inschatting. Elke bron of rechtsoverweging klik je met één klik na. Hoe Minuut met je gegevens omgaat, lees je op Veiligheid, privacy en geheimhouding.

Ik bouw Minuut zodat ook een advocaat zonder researchteam een rechtsvraag grondig kan laten uitzoeken.

Wil je een rechtsvraag laten uitzoeken zonder te prompten? Ontdek wat Minuut voor je praktijk doet.

Veelgestelde vragen