ChatGPT of Minuut voor juridisch onderzoek?

Het korte antwoordVoor juridisch onderzoek zou ik ChatGPT niet gebruiken, en om te formuleren juist wel. Een chatbot antwoordt uit het geheugen van een taalmodel, en een verzonnen ECLI ziet er precies zo uit als een echte. Nederlandse rechters kregen in 2025 en 2026 processtukken met niet-bestaande of verkeerde uitspraken onder ogen, en in een tuchtzaak volgde een berisping. Wil je een rechtsvraag laten uitzoeken, kies dan een tool die eerst de bronnen ophaalt en bij elke stelling laat zien waar die vandaan komt, zoals Minuut.

Ik bouw Minuut, dus je weet waar ik sta. Juist daarom begin ik met wat ChatGPT goed doet, want dat is meer dan veel juristen denken. Mijn regel is kort: ChatGPT voor formuleren, nooit voor onderzoek. In dit stuk lees je waarom, en wat je gebruikt als je wel een bron nodig hebt.

ChatGPT en Minuut naast elkaar

Naast elkaar gezet zie je dat het verschil niet zit in hoe goed de tekst klinkt, maar in waar die tekst op steunt.

ChatGPT of Minuut voor juridisch onderzoek?

Algemene chatbot (zoals ChatGPT)Minuut

Werkwijze

Hangt ervan af: Direct antwoord in een gesprek

Ja: Zelfstandig onderzoek van anderhalf uur of langer

Bronnen

Nee: Geen standaardcontrole tegen juridische databanken

Ja: Herleidbare bron bij elke stelling

Citaten

Nee: Niet standaard naast de bron gelegd

Ja: Elke bronverwijzing naast de oorspronkelijke tekst gelegd

Tegenargumenten

Hangt ervan af: Alleen als je erom vraagt

Ja: Tegenargumenten standaard in je memo

Resultaat

Hangt ervan af: Chattekst

Ja: Memo met advies en samenvatting, plus Minuut Chat

Waar ChatGPT echt goed in is

Wie ChatGPT afdoet als onbruikbaar, doet het tekort, want voor uitleg en schrijfwerk is het een prima hulp. Wil je weten wat een prejudiciële vraag is of wat hoofdelijke aansprakelijkheid betekent, dan krijg je in een paar seconden een begrijpelijke eerste uitleg. Ligt er een nieuwe casus voor je, dan helpt een chatbot je de vraag op te knippen in deelvragen en te zien welke feiten je nog mist.

Bij schrijfwerk is hij nog sterker. Hij maakt een conceptbrief korter, zet een samenvatting om in gewone taal voor je cliënt en helpt je een formulering scherper te krijgen. Heb je de jurisprudentie zelf al gevonden en gelezen, dan helpt hij je ook bij het verwoorden.

Wat al deze taken gemeen hebben: je neemt geen bron over. Zodra je dat wel doet, verandert het verhaal.

Waar het misgaat bij juridisch onderzoek

Het gaat mis op het moment dat je een chatbot vraagt wat het recht is, en dat heeft drie oorzaken.

Een chatbot verzint uitspraken die er echt uitzien

Een taalmodel is geen databank. De NOvA schrijft in haar veelgestelde vragen: “Een LLM genereert tekst op basis van waarschijnlijkheid en kan onjuiste of verzonnen informatie geven.”

Dat is geen theorie. In drie Nederlandse zaken kwam het al aan het licht:

Onjuiste jurisprudentie in Nederlandse processtukken

1. 27 aug 2025Rb. RotterdamAlle verwijzingen naar HR-uitspraken in een conclusie van antwoord onjuistECLI:NL:RBROT:2025:10388
2. 12 feb 2026Rb. Oost-Brabant (Eindhoven)Van 8 aangehaalde uitspraken bestond 1 niet; 7 gingen over iets andersECLI:NL:RBOBR:2026:909
3. 27 jul 2026Raad van Discipline 's‑HertogenboschBerisping voor advocaat die AI-output niet had gecontroleerdECLI:NL:TADRSHE:2026:93

Aan het nummer zelf zie je het vaak niet, want een verzonnen ECLI heeft dezelfde opbouw als een echte. Pas als je de uitspraak opent, weet je of ze bestaat en of ze zegt wat het antwoord beweert. Hoe je dat in vijf vragen controleert, lees je in Verzonnen jurisprudentie door AI: zo controleer je een ECLI.

Een bron die je niet hebt geopend, is geen bron.

Een chatbot geeft je graag gelijk

Chatbots gaan graag mee met wie de vraag stelt. De NOvA-FAQ heeft er een woord voor, sycophancy: “De neiging van AI om het met de gebruiker eens te zijn, ook als dat niet terecht is.” In de NOvA-aanbevelingen staat daarom: “Wees alert op AI-tools die geneigd zijn je prompt te bevestigen, ook als deze onjuist is.”

Vraag een chatbot “Klopt het dat mijn cliënt hier sterk staat?” en je krijgt eerder een ja dan een kritische tegenvraag. Ik vind dat voor een advocaat gevaarlijker dan een chatbot die niets weet. Een fout antwoord valt je op, maar een instemmend antwoord voelt als bevestiging van wat je al dacht.

Wil je toch met een chatbot brainstormen over de kant die de wederpartij op kan gaan, vraag dan uitdrukkelijk waar je stelling onderuit gaat. Ook dan haalt hij die tegenargumenten niet uit de rechtspraak, dus ze blijven een startpunt.

Je dossiergegevens horen er niet in

Wat een algemene chatbot met je invoer doet, hangt af van de versie en van de voorwaarden die je hebt geaccepteerd. Over vertrouwelijke cliëntinformatie is de NOvA-FAQ duidelijk: “Alleen met stevige contractuele waarborgen of bij gebruik van on-premise oplossingen. Vermijd publieke AI-modellen zonder duidelijke garanties.”

Ik zou het simpel houden: dossiergegevens gaan niet in een chatbot met consumentenvoorwaarden of op een gratis abonnement. Voor een rechtsvraag heb je zelden namen nodig, dus voer in elke tool alleen in wat nodig is.

Het verschil zit in de bron, niet in het merk

Volgens mij is “ChatGPT of niet” de verkeerde vraag. Het verschil zit tussen een antwoord uit het geheugen van een model en een antwoord dat steunt op bronnen die eerst zijn opgehaald. Een betaald abonnement of een ander chatmerk verandert daar niets aan, zolang het model uit zijn geheugen antwoordt.

Tools die voor juridisch onderzoek zijn gebouwd, zoeken eerst in wetgeving en rechtspraak en geven je de vindplaats bij elke stelling. Dan zie je per stelling waar die op steunt, en dat is precies wat de NOvA vraagt: “Gebruik uitsluitend tools met bronvermelding, zodat de output verifieerbaar is en overeenkomst met de oorspronkelijke bron.” Hoe je zo’n tool beoordeelt, lees je in Juridische AI-tools in Nederland.

Wat ik zou doen

Mijn advies past in één regel: ChatGPT voor formuleren, nooit voor onderzoek. Gebruik een chatbot dus gerust om een begrip te laten uitleggen, een vraag op te knippen of een tekst te herschrijven. Sla hem over zodra je een bron nodig hebt voor een processtuk of advies, of zodra je de rechtsvraag zelf nog moet uitzoeken.

Gebruik je een chatbot, houd dan deze vier gewoontes aan:

1. Houd vertrouwelijke gegevens eruit. Werk met geanonimiseerde of fictieve feiten, en lees de voorwaarden van de versie die je gebruikt.
2. Open elke uitspraak die een chatbot noemt. Stel de vijf vragen: bestaat de uitspraak, is het de goede, staat het citaat er letterlijk in, draagt de overweging je stelling en geldt het oordeel nog? De NOvA zegt het kort: “Controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig vóór gebruik.”
3. Behandel de output als concept. Dat adviseert de NOvA-FAQ ook. Wie het stuk indient, staat ervoor in.
4. Maak afspraken op kantoor. Leg vast welke tools mogen, voor welke taken en met welke gegevens. Een checklist vind je in Mag een advocaat AI gebruiken?

Een juridische memo opzetten met hulp van een chatbot kan ook, zolang jij het onderzoek doet. Hoe je die opbouwt, lees je in Een juridische memo schrijven.

Een chatantwoord of een uitgewerkte memo

Voor formuleren heb je Minuut niet nodig. Het verschil ontstaat op het moment dat je een rechtsvraag wilt laten uitzoeken. Een chatbot geeft je dan een antwoord in een gesprek. Minuut is een team van AI-onderzoekers dat Nederlandse wetgeving, rechtspraak en EU-recht doorzoekt, elkaars werk tegenleest en elke bronverwijzing naast de oorspronkelijke tekst legt.

Na een onderzoek van anderhalf uur of langer krijg je een memo met de rechtsvraag, het juridisch kader en de rechtspraak, de toepassing op jouw zaak, een advies en een conclusie met risico-inschatting. De tegenargumenten staan er standaard in, ook als je er niet om vraagt, en elke bron die je overneemt klik je met één klik na. Een voorbeeld zie je op de voorbeeldmemo-pagina.

Prompttechniek heb je daarvoor niet nodig. Je beschrijft je zaak zoals je dat aan een collega doet en uploadt je stukken als pdf, docx of e-mail. Daarna stel je vervolgvragen in Minuut Chat, dat je dossier kent. Hoe Minuut met je gegevens omgaat, lees je op Veiligheid, privacy en geheimhouding.

Ik bouw Minuut zodat ook een advocaat zonder researchteam een rechtsvraag grondig kan laten uitzoeken, en zelf tijd houdt voor het oordeel.

Ligt er een rechtsvraag op je bureau waarvoor je liever een memo hebt dan een chatantwoord? Check of Minuut bij je past.

Veelgestelde vragen