Juridische AI-tools in Nederland: zo kies je de juiste

Het korte antwoordIk zou elke juridische AI testen met een vraag waarvan je het antwoord al kent. Een demo zegt niets, het eerste geopende ECLI alles. Leg de tool daarna langs acht punten, van bronnen tot exit. Wil je een rechtsvraag naar Nederlands recht grondig laten uitzoeken, dan kies ik voor een memo met advies boven een kort chatantwoord.

Ik bouw Minuut, dus je weet waar ik sta. Daarom krijg je geen ranglijst, maar een toets voor elke tool, Minuut incluis.

Vijf soorten juridische AI en wat ze opleveren

Wat een tool je teruggeeft, zegt meer dan de naam op de verpakking. De grenzen zijn niet scherp, maar de indeling helpt je bepalen wat je zoekt.

Wat een onderzoekstool met memo anders doet

Een chatassistent geeft je een antwoord, een onderzoekstool een uitgewerkt onderzoek. Minuut is een team van AI-onderzoekers dat Nederlandse wetgeving, rechtspraak en EU-recht doorzoekt, elkaars werk tegenleest en elke bronverwijzing naast de oorspronkelijke tekst legt.

Na een onderzoek van anderhalf uur of langer krijg je een memo met de rechtsvraag, het juridisch kader en de rechtspraak, de toepassing op jouw zaak, een advies en een conclusie met risico-inschatting. Elke bron of rechtsoverweging klik je met één klik na.

Zo test je een juridische AI in vijf stappen

Een demo zegt niets, het eerste geopende ECLI alles. Met een vraag die je zelf goed kent, zie je meteen waar het antwoord tekortschiet.

1. Kies een fictieve casus uit je eigen rechtsgebied. Neem een vraag waarvan je het antwoord en de belangrijkste uitspraken al kent, en gebruik geen echte cliëntgegevens.
2. Stel de vraag zoals je hem aan een collega zou stellen. Gebruik gewone taal en geen prompttrucs, want ik vind niet dat een advocaat prompter hoeft te worden. Kijk of de tool doorvraagt als er feiten ontbreken.
3. Open elke bron en stel de vijf vragen. Bestaat de uitspraak, is het de goede (instantie, datum, onderwerp), staat het citaat er letterlijk in, draagt de overweging de stelling en geldt het oordeel nog? Het stappenplan staat in Verzonnen jurisprudentie door AI.
4. Kijk naar de tegenargumenten. Krijg je alleen bevestiging, of ook de argumenten van de wederpartij? De NOvA waarschuwt: “Wees alert op AI-tools die geneigd zijn je prompt te bevestigen, ook als deze onjuist is.” Een tool die het altijd met je eens is, vind ik gevaarlijker dan een tool die niets weet.
5. Beoordeel het eindresultaat. Is het onderzoek af, zodat jij het kunt uitwerken tot je advies of processtuk, of moet je het alsnog zelf doen?

Acht punten waarop je een juridische AI beoordeelt

Van deze acht punten weegt volgens mij het zwaarst waar het antwoord op steunt, want een antwoord uit het geheugen van een model is geen onderzoek.

8 keuzecriteria voor juridische AI, en hoe Minuut ze invult

1. 1Bronnen en dekkingNederlandse wetgeving en rechtspraak
2. 2VerifieerbaarheidHerleidbare bron bij elke stelling
3. 3Controle op hallucinatiesElke bronverwijzing naast de brontekst gelegd
4. 4Type outputMemo met advies, samenvatting en Minuut Chat
5. 5DiepgangOnderzoek van anderhalf uur of langer, met tegenargumenten
6. 6DatastromenGehost in Europa, openbare verwerkersovereenkomst
7. 7Training op je invoerNiet zonder schriftelijke toestemming
8. 8Contract en exitOpenbare verwerkersovereenkomst; export naar Word of pdf

1. Welke bronnen doorzoekt de tool?

Een tool is zo goed als zijn bronnen, dus vraag welke databanken hij doorzoekt en hoe actueel die zijn. Gaat het alleen om gepubliceerde rechtspraak, of ook om wetgeving, parlementaire stukken en tuchtrecht?

2. Kun je elke stelling zelf nagaan?

Je wilt elke stelling kunnen terugvoeren op een bron die je zelf opent. De NOvA zegt het zonder omweg: “Gebruik uitsluitend tools met bronvermelding, zodat de output verifieerbaar is en overeenkomst met de oorspronkelijke bron.” (NOvA-aanbevelingen) Minuut geeft bij elke stelling een herleidbare bron, met een link naar de uitspraak of het wetsartikel.

3. Hoe controleert de tool op verzonnen bronnen?

Een taalmodel kan uitspraken en ECLI’s verzinnen, dus vraag hoe een tool citaten controleert. In de NOvA-FAQ staat: “Een LLM genereert tekst op basis van waarschijnlijkheid en kan onjuiste of verzonnen informatie geven.” Minuut legt elke bronverwijzing naast de oorspronkelijke tekst, en elke bron die je overneemt, klik je met één klik na.

4. Wat krijg je terug?

Wat je terugkrijgt, bepaalt welke tool bij je past. Een memo zet het juridisch kader, de afweging, het advies en de onderbouwing in één document dat je kunt beoordelen en als Word- of pdf-bestand exporteert.

5. Hoe diep gaat het onderzoek?

Hoe diep het onderzoek moet gaan, hangt af van de vraag: voor een snelle check is een antwoord in seconden handig, bij een complexe vraag wil je dat er echt gezocht, vergeleken en tegengesproken wordt. Minuut neemt daar anderhalf uur of langer voor, en dat is een keuze: zoveel tijd vraagt goed onderzoek, en jij hoeft er niet bij te zijn.

6. Waar komen je gegevens terecht?

De NOvA adviseert: “Weet waar data worden opgeslagen en verwerkt (land, onderaannemers, beveiliging).” Vraag daarom om een subverwerkerslijst met locaties en lees die voordat je begint. Minuut publiceert die lijst in de privacyverklaring en de verwerkersovereenkomst, en Minuut wordt gehost in Europa. Alle details vind je op Veiligheid, privacy en geheimhouding.

7. Wordt je invoer gebruikt om modellen te trainen?

Kijk dat na in het contract zelf. Bij Minuut staat het zwart op wit in de voorwaarden: Minuut gebruikt je dossiers niet voor modeltraining zonder je afzonderlijke, expliciete en voorafgaande schriftelijke toestemming, en legt die beperking ook op aan zijn uitvoerders.

8. Kun je je werk meenemen als je overstapt?

De NOvA adviseert: “Controleer contractvoorwaarden op data-eigendom, IP-rechten, aansprakelijkheid, exit-clausules en ‘vendor lock-in’.” De voorwaarden, de verwerkersovereenkomst en een aparte export- en overstapbijlage van Minuut zijn openbaar. Je memo’s exporteer je als Word- of pdf-bestand, en via de exportbijlage vraag je een volledige export aan.

Is gratis juridische AI verstandig?

Voor dossierwerk niet, en de NOvA is daar duidelijk over: “Gebruik geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools”, en: “Wees je bewust dat hoe minder je betaalt voor een tool hoe meer data er waarschijnlijk gebruikt wordt.”

De Praktizijns-Sociëteit test sinds september 2023 elke maand gratis AI-systemen voor juridisch zoekwerk en concludeert: “Vooralsnog zijn de resultaten teleurstellend en adviseren we om deze gratis systemen niet of alleen maar ondersteunend te gebruiken.” (Praktizijn)

Dossierstukken horen volgens mij niet in een gratis tool, en in elke tool voer je alleen in wat nodig is. Werk je met cliëntgegevens, kies dan een tool die voor professioneel gebruik is gebouwd, met een openbare verwerkersovereenkomst en zonder training op je invoer. Meer hierover lees je in Mag een advocaat AI gebruiken? en ChatGPT of Minuut voor juridisch onderzoek.

Wat ik zou doen

Mijn advies: test elke juridische AI met een vraag waarvan je het antwoord al kent, en laat het eerste geopende ECLI beslissen, niet de demo. Pas daarna leg je de tool langs de acht punten.

Voor een deel van je werk heb je Minuut niet nodig. Wil je één uitspraak nalezen waarvan je het ECLI al hebt, open hem dan op uitspraken.rechtspraak.nl, de officiële bron. Hoe je daar zoekt, lees je in Jurisprudentie zoeken.

Het verschil ontstaat bij een rechtsvraag die je grondig wilt laten uitzoeken, of als je wilt weten hoe sterk je cliënt staat. De memo van Minuut weegt dan de argumenten van beide kanten en eindigt met een onderbouwd advies, zoals een goede medewerker dat geeft. Wat je ermee doet, beslis jij: het is een afgerond onderzoek dat jij uitwerkt tot je advies of processtuk. De stukken die voor de rechtsvraag tellen, voeg je bij je vraag, en vervolgvragen stel je in Minuut Chat.

Doe dezelfde test gerust met Minuut: de tegenargumenten staan in je memo, en hoe zo’n memo eruitziet, zie je in de voorbeeldmemo.

Ken je een vraag uit je eigen praktijk waarop je dit wilt toetsen? Check of Minuut bij je past.

Veelgestelde vragen